• دانشنامه ارتودنسی

  • ناهنجاری ها و درمان


  • دستگاه های ارتودنسی
  • ملاحظات حین درمان
  • ملاحظات پس از درمان







  • مشکلات شایع ارتودنسی

  • دندانهای نهفته و غایب

  • جراحی فک و ارتودنسی



  • رویهم قرارگیری ناصحیح دندانها یا مال اکلوژن ها معمولا" زمینه ژنتیکی دارند. هرچند ممکن است دلایل محیطی نظیر مکیدن انگشت شست، تنفس دهانی، بیماری های لثه، بلع غیرطبیعی، از دست دادن زودهنگام دندانهای شیری به دلیل بهداشت ضعیف، ضربه و یا تغذیه ناصحیح نقش داشته باشند. ضربه به دندانها و نقایص جنینی را نیز در مواردی می توان به بروز مشکلات ارتودنسی ارتباط داد. این قبیل مشکلات با عنوان نشانه هایی جهت ارجاع بیمار از سوی دندانپزشک به متخصص ارتودنسی شناخته می شوند. اگر چنین حالت هایی در دندانهای شما یا اطرافیان شما به چشم می خورد می توانید جهت درمان و یا طرح هرگونه پرسشی در این رابطه با ما به صورت مشاوره آنلاین و یا حضوری ارتباط برقرار کنید تا شما را نسبت به تشخیص و طرح درمان صحیح راهنمایی کنیم.


    کراس بایت جلویی
    دندانهای بالایی می بایست به مانند یک در روی جعبه بیرون دندانهای پایین بنشینند. در حالیکه در این مشکل دندانهای پیشین فک پایین جلوی دندانهای پیشین فک بالا قرار می گیرند. یک کراس بایت جلویی می تواند دارای زمینه فکی و ناشی از رشد ناکافی فک بالا، رشد بیش از حد فک پایین یا ترکیبی از این دو باشد. البته در مواردی هم عامل دندانی داشته و به دلیل بیرون زدگی دندانهای ثنایای فک پایین، بی نظمی ثنایاهای فک بالا یا ترکیبی از این دو است.



    درمان زودهنگام کراس بایت توصیه می گردد. اگر این مشکل زود برطرف نشود، تحلیل لثه دندانهای جلویی می تواند رخ دهد زیرا رفته رفته دندانهای بزرگتر و قوی تر پیشین بالا دندانهای ضعیف پیشین پایین را به جلو می رانند. به علاوه معمولا" این قبیل بیماران بخشی از مشکلشان ناشی از هدایت ناخودآگاه فک پایین به جلو برای رهایی از حالت نوک به نوک و بی ثبات دندانهای جلو می باشد که با استمرار این عادت، امکان تبدیل شدن کل این فرایند به یک ناهنجاری کاملا" فکی و پایدار افزایش می یابد.


    درمان کراس بایت جلوییکراس بایت جلویی می تواند از طریق اصلاح رشد فک، جراحی فک، ردیف نمودن دندانها بدون کشیدن و در برخی کیس ها کشیدن دندان به منظور کاموفلاژ (جبران مشکل فکی) درمان گردد.


    کراس بایت عقبی
    در این مشکل دندانهای عقبی فک بالا داخل دندانهای عقبی فک پایین می نشینند که باعث سایش دندانی و در مواردی رشد انحرافی فک به دلیل بستن ناصحیح فک پایین به یک سمت می گردد.



    کراس بایت (اعم از جلویی یا عقبی)
    می بایست هر چه زودتر درمان گردد زیرا می تواند مشکلات ذیل را به همراه داشته باشد: بستن غیر طبیعی فک پایین که ممکن است منجر به رشد ناصحیح و یا نامتقارن فک گردد. مشکل غذا خوردن یا جویدن سایش زودهنگام دندانها بیماری لثه ناشی از تحلیل استخوان نازیبا کردن لبخند افزایش پتانسیل ایجاد ناراحتی های مفصل فکی

    دندانـــــهای نهفته
    دندان نهفته دندانی است که به صورت نرمال به داخل دهان رویش نیافته است و تمام یا بخشی از آن توسط لثه یا استخوان پوشیده باقی مانده است. نهفتگی دندانها می تواند به دلیل موقعیت ناصحیح جوانه دندانی درحال تکامل، از دست رفتن زودهنگام دندانهای شیری و یا به طور کلی کمبود فضا باشد.

    دندانهای نهفته می بایست درمان شوند، زیرا می توانند مشکلات ذیل را به همراه داشته باشند:
    آسیب به ساختار ریشه دندانهای مجاور
    • تداخل با حفره سینوس
    • به جا گذاشتن فضاهای توخالی داخل فک
    • اخلال در فانکشن (عملکرد) دندانها
    • سایش زودهنگام دندانهای دیگر
    • بهم زدن تقارن قوس دندانی
    • ایجاد کیست و ضایعات دیگر
    • عفونت بالاخص در موارد رویش ناکامل درون لثه


    دندانهای عقـــــل نهفته :
    دندانهای عقل شایعترین دندانهای نهفته می باشند. در انسانهای امروزین معمولا فضای کافی جهت رویش دندانهای عقل وجود ندارد. از اینرو ممکن است در جریان رویش دچار چرخش، جابجایی و یا حالت نیمه نهفته گردند. دندانهای عقل همیشه باعث بروز مشکل و ناراحتی نمی شوند ولی از آنجا که مستعد ایجاد پوسیدگی، التهاب لثه و حتی در موارد نادری کیست و تومور هستند معمولا کشیده می شوند.

    دندانهای نیــــش نهفته :
    دندانهای نیش فک بالا بعد از عقل ها، شایعترین دندانهایی هستند که دچار نهفتگی می شوند. نهفتگی نیش های فک بالا در حدود ۲ درصد جامعه رخ می دهد و در جمعیت خانم ها نزدیک به دو برابر آقایان می باشد. بروز نهفتگی نیش فک بالا بیش از دو برابر نیش فک پایین است.در ۸ درصد بیمارانی که نهفتگی نیش فک بالا دارند این مشکل دو طرفه می باشد. نزدیک به یک سوم نیش های نهفته فک بالا به سمت لب (لبیال) و حدود دو سوم به سمت کام (پالاتال) هستند.

    عوامل مختلف می توانند سبب نهفته شدن دندان نیش شوند. مطالعه ای نشان می دهد که ۸۵ درصد دندانهای نیش نهفته ای که به سمت زبان قرار دارند، فضای کافی برای رویش داشته اند. در حالیکه تنها ۱۷ درصد دندانهای نیش نهفته از فضای کافی برای رویش برخوردار بودند. بنابراین کمبود فضای قوس دندانی یک دلیل اساسی برای نیش های نهفته لبیال محسوب می شود.

    تشخیص نهفـــــتگی دندان نیش
    تشخیص نهفتگی دندان نیش برپایه ارزیابی های بالینی و رادیوگرافیک می باشد. علائم ذیل با عنوان شواهد احتمالی نهفتگی دندان نیش برشمرده شده است:
    • رویش تاخیری نیش دایمی یا ماندگاری بیش از حد نیش شیری تا ۱۴-۱۵ سالگی
    • نبود برآمدگی نرمال استخوانی دندان نیش
    • وجود یک برآمدگی در ناحیه کامی
    • تاخیر رویش و یا جابجایی غیر طبیعی تاج ثنایای طرفی


    درمان دندان نیـــــش نهفته
    بهترین شیوه مدیریت دندانهای نیش نهفته فک بالا تشخیص زودهنگام و مداخله به موقع می باشد. ساده ترین روش برای پیشگیری از وقوع یک نهفتگی بالقوه کشیدن دندان نیش شیری در زمان مناسب می باشد. این امر معمولا به دندان نیش دائمی اجازه می دهد که از وضعیت خوابیده داخل فک به حالت عمودی نزدیک شده و به درستی داخل قوس دندانی بروید، البته به شرط آنکه فضای کافی برای رویش آن موجود باشد. همانگونه که در این نمای شماتیک نیز دیده می شود، هر چقدر میزان زاویه نهفتگی بیشتر و محل نهفتگی از موقعیت نرمال دورتر باشد شانس اصلاح خودبخود مسیر رویش دندان نیش دائمی با خارج نمودن دندان نیش شیری کاهش می یابد.

    در صورت عدم پیشگیری، درمانگر باید درمان ارتودنسی را متعاقب باز نمودن روی دندان نیش توسط جراحی جهت چسباندن اتصال ارتودنسی در نظر داشته باشد تا به این ترتیب دندان نیش با نیروی ارتودنسی به داخل قوس به تدریج هدایت گردد. در این صورت، ارتباط نزدیک جراح و ارتودنتیست از اهمیت بالایی برخوردار می باشد تا نتیجه اشتراکی مطلوبی از این همکاری بدست آید. باید تاکید کرد که خارج نمودن نیش نهفته حتی اگر ظاهر نازبیایی داشته باشد در بدو امر اساسا" توصیه نمی گردد. اگرچه این کشیدن ممکن است به صورت موقت باعث بهبود زیبایی شود، ممکن است نتیجه درمان ارتودنسی را پیچیده کند.
    هرچند خارج نمودن دندان نیش نهفته به ندرت اندیکاسیون دارد، در شرایط ذیل ممکن است در نظر گرفته شود:
    • چسبندگی به فک به گونه ای که قابل ترنسپلنت (کاشتن جای دندانی دیگر) نباشد.
    • تحلیل داخلی و یا خارجی ریشه
    • انحنای شدید ریشه
    • شدت زیاد نهفتگی (مثلا وقتی که تاج نیش نهفته بین ریشه های ثنایاهای مجاور گیر کرده باشد و حرکت دادن آن با ارتودنسی احتمال آسیب به این دندانها را به همراه داشته باشد)
    • وقتی که اکلوژن قابل قبولی وجود دارد و دندان آسیای کوچک اول کاملا جای دندان نیش نهفته را گرفته است و دندانها از ردیف مناسبی برخوردارند.
    • وجود ضایعات پاتولوژیک نظیر عفونت، کیست و ...
    • زمانی که بیمار نمی خواهد درمان ارتودنسی انجام دهد.
    به عنوان مثال در تصاویر روبرو دندانهای نیش نهفته این بیمار به دلیل چسبندگی به فک، چند ماه بعد از آغاز ارتودنسی کشیده شدند و بجای آنها پروتز ایمپلنت (دندان کاشتنی) تعبیه گردید.

    دندانهای غائـــــب
    در این مشکل یک یا چند دندان که باید در حالت نرمال حضور داشته باشند، غایب هستند. این امر می تواند ناشی از عدم تکامل جوانه دندانی، پوسیدگی پیشرفته، کشیدن دندان و یا تروما (ضربه) باشد.

    این مشکل به دلیل پتانسیل بروز عوارض ذیل باید درمان گردد:
    • عملکرد ناصحیح دندانها
    • سایش زودهنگام دندانهای دیگر
    • قرارگیری نامتقارن دندانها
    • نازیبا کردن لبخند


    درمان دندانهای غائب
     بسته به شرایط، فضای دندان غایب را می توان با دستگاههای ارتودنسی بست و یا برای جایگزینی توسط پروتز (بریج یا ایمپلنت) باز نمود.









    جراحی فک (جراحی ارتوگناتیک) چیست؟
     جراحی ارتوگناتیک (واژه یونانی ارتو به معنای مستقیم و گناتوس به مفهوم فک است) یک جراحی یک فکی یا دو فکی به منظور جابجایی موقعیت فکین می باشد. توسط جراحی ارتوگناتیک روابط صحیح دندانی فکی و هارمونی صورتی ایجاد می گردد. هنگامی که فکین به جلو یا عقب، بالا یا پایین حرکت داده شده و یا چرخانده می شوند بافت نرم صورتی چانه، گونه ها، لبها و نوک بینی نیز به تناسب جابجا می گردند. بنابراین چنانچه فکین به درستی جابجا گردند یک هارمونی بین اجزاء صورت ایجاد شده و به نیمرخی زیبا می انجامد. در گذشته تمامی مال اکلوژن های دندانی اسکلتی بدون در نظر گرفتن موقعیت فکین تنها با هدف کسب بهترین روابط دندانی ممکن، فقط با ارتودنسی درمان می شدند. این متد، ارتودنسی کاموفلاژ (ارتودنسی جبرانی) نامیده می شود. امروزه ترکیبی از درمان ارتودنسی و جراحی فک با عنوان روشی جایگزین و ایده آل برای بیمارانی که از مال اکلوژن های اسکلتی رنج می برند در دسترس می باشد.

     
    بیماران ۱۸ تا ۴۵ ساله بهترین کاندید برای جراحی ارتوگناتیک هستند. جراحی فک بعد از ۱۸ سالگی انجام می شود زمانیکه به طور نرمال رشد فکین متوقف می گردد. جراحی فک به ندرت برای کودکان زیر ۱۸ سال صورت می گیرد. درمان آنها محدود به ارتودنسی و اصلاح رشد فکین است، مگر آنکه درمان ارتودنسی به دلیل شدت ناهنجاری اسکلتال موثر نباشد. در سنین بالا وضعیت کلی سلامت بیمار نسبت به سن او در انجام جراحی فک از اهمیت بیشتری برخوردار است.

    مزایای جراحی فک جراحی فک، دندانها و فکین شما را به موقعیتی حرکت می دهد که از تعادل، سلامت و عملکرد بالاتری برخوردار هستند. اگرچه هدف اصلی جراحی بهبود رابطه دندانی فکی و زیبایی صورت است، برخی بیماران با بهتر شدن تکلم و حتی تنفس (باز شدن راه هوایی) نیز روبرو می شوند. نتایج جراحی فک می تواند اثرات مثبت و شگرفی بر تمامی جنبه های زندگی شما داشته باشد.

    چه کسی به جراحی فک نیاز دارد؟
    جراحی فک به منظور تصحیح ناهنجاری دندانی فکی بیمارانی بکار می رود که با ارتودنسی به تنهایی قابل درمان نیستند. ارتودنتیست و جراح فک و صورت از تعامل با یکدیگر تعیین می کنند که آیا شما کاندید جراحی ارتوگناتیک هستید یا خیر. فاکتورهای موثر در بروز ناهنجاری های اسکلتال بیش از همه شامل پدیده های ارثی نظیر تکامل کم یا زیاد فکین و استخوانهای صورت می باشد. آسیب ها و نقایص جنینی نیز ممکن است بر موقعیت فکین اثر گذارند.

    برخی ناهنجاری ها که ممکن است نیاز به جراحی فک داشته باشند عبارتند از:
    • اپن بایت شدید (فاصله بین دندانهای بالا و پایین هنگامی که دهان بسته است)
    • ضربه به صورت یا نقایص جنینی
    • چانه کوچک
    • جلو بودن فک
    • ناتوانی در رساندن لب ها به یکدیگر بدون چروک شدن
    • تنگی شدید فک بالا
    • مشاهده لثه بیش از حد هنگام لبخند زدن


    پروسه جراحی فک
    درمان مطلوب کیس جراحی مستلزم ارتباط هماهنگ بین دندانپزشک، ارتودنتیست و جراح می باشد. توالی معمول درمان بدین ترتیب می باشد:
    • تهیه رکوردهای تشخیصی و ارائه طرح درمان
    • ارتودنسی پیش از جراحی
    • جراحی
    • ارتودنسی بعد از جراحی

    تهیه رکوردهای تشخیصی و ارائه طرح درمان
    رکوردهای تشخیصی مرکب از مدل های دندانی، رادیوگرافی های فکین و دندانها و فتوگراف ها است. این مدارک توسط ارتودنتیست و جراح فک بررسی می گردند. تیم دکترها نهایتا" طرح درمانی ارائه خواهند نمود که تعادل مناسب صورتی و ثبات دندانی را تامین کند.

    جراحی فک
     با قرارگیری دندانها در موقعیت صحیح پیش از عمل، وقت جراحی تنظیم می گردد. این جراحی در بیمارستان و تحت بیهوشی عمومی صورت می گیرد. به مدت یک تا چند ساعت به طول می انجامد و مدت زمان معمول بستری یک شب و دو روز می باشد. پروسه جراحی با بودن براکت ها روی دندانها به انجام می رسد و لذا جراح می تواند از الاستیک ها یا دیگر ابزارهای بین فکی برای ثبات بعد از جراحی کمک بگیرد. جراح فک و صورت استخوان فکین را مطابق با نیاز اختصاصی و از پیش تعیین شده بیمار جابجا خواهد نمود. در برخی کیس ها ممکن است استخوان افزوده، برداشته یا تغییر شکل داده شود. برای حفظ فکین در موقعیت جدید از صفحات(plates) ، پیچ ها(screws)، سیم ها(wires) و یا کش ها (rubber bands) استفاده خواهد شد. برش ها معمولا" داخل دهان داده می شوند تا اسکار آشکار به حداقل برسد. هرچند برخی کیس ها نیاز به برش های مختصر خارج دهانی دارند که در این موارد نیز حداکثر دقت به منظور کاهش دیده شدن خطوط برش صورت می گیرد.

    بعد از عمل جراحی، جراح به شما آموزش هایی برای یک رژیم جدید غذایی می دهد که ممکن است دربرگیرنده مایعات، غذاهای سفت به همراه برنامه ای جهت بازگشت به رژیم نرمال می باشد. ممکن است شما از مصرف تنباکو و فعالیت های فیزیکی سنگین نیز منع شوید. درد متعاقب جراحی فک به آسانی توسط دارو قابل کنترل بوده و بیماران معمولا" قادر به بازگشت به کار یا مدرسه بعد از یک تا سه هفته بعد از عمل بسته به وضعیت مزاجی هستند. در حالیکه فاز اولیه التیام در حدود ۶ هفته است التیام کامل بین ۹ تا ۱۲ ماه به طول می انجامد.

    ارتودنسی بعد از جراحی
     پس از تقریبا" یکی دو ماه از التیام فک، ارتودنسی بعد از جراحی به منظور تنظیم نهایی موقعیت دندانها و نهایی کردن روابط دندانی صورت می گیرد. ارتودنسی بعد از عمل معمولا" ۶ تا ۹ ماه به طول می انجامد. با پایان آن براکت ها برداشته شده و نگهدارنده ها تعبیه می گردند.

    روش های جدید در جراحی با بکار گیری تکنولوژی تصویربرداری دیجیتال، مزایای زیبایی و عملکردی جراحی ارتوگناتیک را پیش از عمل می توانیم برای بیمار به نمایش بگذاریم. طرح ریزی درمان به کمک کامپیوتر مدت زمان درمان را کاهش و بازدهی کلی جراحی را افزایش می دهد. مواد جدید نظیر صفحات تیتانیوم ثبات، استحکام و قابلیت پیش بینی درمان را افزایش می دهند. این پیشرفت ها در تکنولوژی، روش ها و تجهیزات، دوره بهبود بعد از جراحی را کوتاهتر نموده و به بیمار اجازه می دهد که بعد از عمل زودتر به زندگی عادی بازگردد.