دانشنامه ارتودنسی:
  • دانشنامه ارتودنسی

  • ناهنجاری ها و درمان
  • دستگاه های ارتودنسی
  • ملاحظات حین درمان
  • ملاحظات پس از درمان



  • ارتودنسی چیست؟

  • فواید ارتودنسی

  • سن مناسب و طول درمان

  • سیستم دندانی

  • مدیریت فضای دندانهای دائمی



  • فلســــفه ارتودنسی:
    ارتودنسی (به انگلیسی orthodontics)‏ یکی از ۱۳ تخصص رشته دندانپزشکی است. این کلمه مرکب است از دو واژه لاتین "ارتو" به معنای راست و درست و "ادوس" یا مشتق آن "دنس" به معنای دندان. ارتودنسی اولین تخصص معرفی شده در دندانپزشکی و دومین تخصص ایجاد شده در کلیه رشته های پزشکی می باشد. فلسفه درمان های ارتودنسی کاهش و یا رفع ناهنجاری های دندانی- فکی یا مال اکلوژن می باشد. اکلوژن عبارتست از روابط و نحوه قرارگیری دندانها و فکین نسبت به یکدیگر که به موارد غیر طبیعی آن مال اکلوژن گفته می شود. دلایل مال اکلوژن موقعیت ناصحیح دندانها، فکین و یا درجاتی از هر دو می باشد. از اینرو درمان های ارتودنسی بر ردیف کردن دندانها و یا اصلاح الگوی رشد دو فک (درمان های ارتوپدیک) متمرکز است.



    فواید ارتودنسی چیست؟
     
    • - ظاهر زیباتر و افزایش اعتماد به نفس
      مشهود ترین فایده درمان ارتودنسی بهبود ظاهر بیمار با به دست آوردن لبخندی زیباتر و دلنشین می باشد. داشتن لبخندی زیبا و عریض بی تردید اثرات محسوسی بر بهبود احساس انسان نسبت به خود داشته و اعتماد به نفس و موفقیت بیشتری را برای او در زمینه های شخصی، حرفه ای و اجتماعی به ارمغان می آورد.


    • بهداشت آسانتر دهان و دندان
      دندانهای ردیف تنها جذاب تر نیستند، بلکه راحت تر نیز تمیز می شوند. دندانهای مرتب فضایی برای گیر کردن خرده های غذایی و ایجاد پلاک دندانی و پوسیدگی ندارند. به علاوه کیس های شدید ارتودنسی با استقرار دندانها در موقعیت ناصحیح می توانند ریسک تحلیل لثه و نسج نرم را افزایش داده و زمینه ایجاد بیماری های پریودنتال را افزایش دهند. برخی مال اکلوژن ها نظیر جلو بودن زیاده از حد دندانهای بالا احتمال شکستن دندانها را در جریان سوانح افزایش می دهند. بنابراین عقب بردن و ردیف کردن آنها ریسک آسیب این دندانها را بالاخص در سنین پر حادثه کودکی و نوجوانی کاهش می دهد.


    • عملکرد صحیح دهان
      ارتودنسی یکی از جامعترین و غیرتهاجمی ترین روش های درمانی اختلالات فکی می باشد. از آنجا که ما برای بقا به غذا نیاز داریم، عضلات و مفاصل فک اغلب خود را به جبران موقعیت ناصحیح دندانها برای ایجاد حداکثر قابلیت ماضغه هماهنگ می کنند، اگر چه این امر در دراز مدت آسیب جدی آنها را به همراه داشته باشد. از اینرو داشتن دندانهای مرتب عضلات مفاصل را در موقعیت صحیح خود حفظ نموده و از بروز عوارضی نظیر صدای فک، درد مفصلی، میگرن و ناراحتی های شبانه (نظیر نفس تنگی حین خواب) جلوگیری می کند.
      بسیاری از بیماران از مشکل جویدن غذا ناشی از نامرتب بودن دندانها رنج می برند. اگرچه به دلیل پیدایش تدریجی این مشکل در گذر زمان، اغلب گمان می کنند امری طبیعی است و به آن عادت می کنند ولی اینگونه نیست. درمان های ارتودنسی با ردیف نمودن دندانها به افزایش قابلیت آنها در انجام وظیفه اولیه شان که همان جویدن غذا می باشد کمک می کنند.
      به علاوه ارتودنسی به ادای صحیح تر برخی حروف نیز کمک می کند. به عنوان مثال در برخی مشکلات شدید دندانی- فکی ادای "س" یا "ز" با مشکل همراه می باشد (تکلم نوک زبانی). در این موارد، درمان ارتودنسی با بستن شکاف عمودی و افقی بین دندانهای جلویی بالا و پایین ممکن است دست کم تا حدودی مشکل را کاهش دهد.

     





    سن مناسب و مدت درمان ارتودنسی
    در حال حاضر امکان انجام درمان های ارتودنسی پیشرفته ای برای کودکان ۷ تا ۱۱ ساله وجود دارد که می توانند نتایج سودمندی بالاخص در موارد ناهنجاری های فکی به همراه داشته باشند. درمان این دسته از مشکلات نسبت به سنین بزرگسالی که فکین و صورت کاملا" تکامل یافته اند می تواند سبب بهبود و یا دست کم جلوگیری از بدتر شدن آن گردد. بدین ترتیب درمان زودهنگام مشکلات فکی ضمن حذف یا تسهیل درمان اضافه در آینده سبب صرفه جویی در هزینه خواهد شد.

    از آنجا که دندانهای کودک در این سنین هنوز به طور کامل نروییده اند، می توان روند تکامل دندان ها را از جلو به عقب و از سمتی به سمت دیگر ارزیابی نمود و هرگونه مشکلی را در امر رویش دندانها در مراحل اولیه تشخیص داد.

    در این سنین ممکن است درمانی مورد نیاز نباشد ولی اغلب بهترین سن برای درمان اپن بایت (باز بودن فاصله بین دندانهای بالا و پایین)، برطرف نمودن کراس بایتی که مانع قرارگیری صحیح فکین رویهم می گردد، کاهش عوارض ناشی از عادت مکیدن انگشت شست، کاهش احتمال شکستن دندانهای بیرون زده جلو، رفع مشکلات بلع و تکلم، هدایت تکامل فک در موارد مشکل شدید اسکلتی و تنظیم فضای رویش دندانها در قوس بالا و پایین می باشد. درمان ارتودنسی زودهنگام بسته به نوع درمان، توسط دستگاههای ارتودنسی ثابت یا متحرک صورت می گیرد.


    مزایای درمان ارتودنسی زودهنگام
    • افزایش اعتماد به نفس با بهبود زیبایی صورت
    • تامین فضا برای دندانهای در حال رویش یا نامنظم
    • ایجاد تناسب صورتی از طریق هدایت رشدی فک
    • کاهش ریسک شکستن دندانهای بیرون زده جلویی
    • حفظ فضای دندانهای دائمی نروییده
    • کاهش احتمال کشیدن دندان
    • کاهش احتمال نیاز به جراحی فک
    • ارتقاء سلامت لثه و نسوج نگهدارنده دندان ها
    • کاهش طول درمان با دستگاههای ثابت


    تکامل دندانی هر دندان از چهار قسمت اصلی تشکیل شده است:
    • مینا، لایه بیرونی دندان
    • عاج، لایه داخلی و اصلی دندان
    • پالپ، بخش میانی حاوی عصب دندان
    • ریشه، بخشی از دندان که آن را درون فک محکم نگه می دارد.


    نخستین سری دندانهای کودک ۲۰ عدد بوده و دندانهای شیری نامیده می شوند. با افتادن این دندانها، سری دوم دندانها که ۳۲ عدد هستند با عنوان دندانهای دایمی جایگزین آنها می گردند. دندانهای شیری و دایمی طبق برنامه ریزی و ترتیب رویش معینی در فک بالا و پایین ظاهر می شوند. اگرچه زمان رویش آنها ممکن است به طور طبیعی تا بیش از دو سال هم نوسان داشته باشد ولی دو دندان قرینه نمی بایست با فاصله بیش از ۶ ماه نسبت به یکدیگر برویند. تکامل دندانی دخترها معمولا" جلوتر از پسرها می باشد. دندانهای دخترها در قیاس پسرها همچنین تاج های کوچکتر و ریشه هایی اندکی کوتاهتر دارند. جالب است به خاطر بسپارید که تمامی دندانهایی که یک انسان تا آخر عمر خواهد داشت (بجز دندانهای غیر طبیعی) هنگام تولد او داخل استخوانهای فکین تشکیل شده اند و یا در حال تکامل می باشند. در واقع جوانه تمامی دندانهای شیری و دندانهای کرسی اول دایمی در بدو تولد تشکیل شده اند و حتی آهکی شدن آنها در جریان می باشد. جوانه بقیه دندانهای دایمی نیز در این زمان بوجود آمده ولی آهکی شدن آنها در طی کودکی صورت خواهد گرفت. بنابراین نگهداری دندانهای فرزند شما می بایست از پیش از تولد او آغاز گردد. سوء تغذیه مادر در این دوران باعث ایجاد ساختاری نرم و همچنین اخلال در روند آهکی شدن دندانها می گردد و بدین ترتیب استعداد پوسیدگی و بروز نواقص دندانی افزایش می یابد.


































    مدیریت فضای دندانهای دائمی:
    حفظ فضای دندانهای دایمی از وظایف مهم دندانپزشک عمومی، متخصص دندانپزشکی کودکان و ارتودنتیست می باشد. از دست رفتن زودهنگام دندانهای شیری ممکن است باعث کاهش فضای قوس دندانی شده و بدین ترتیب منجر به بهم ریختگی دندانهای دایمی، نهفتگی دندانهای دایمی، مشکلات زیبایی و یا اختلالات دندانی دیگر گردد. مراقبت صحیح و به هنگام از فضاهای دندانی به حفظ سلامت دندانها تا پایان عمر کمک می کند. در ادامه به بررسی انواع فضا نگهدار ها و اینکه کِی و چگونه مورد استفاده قرار می گیرند، می پردازیم. ترجیح ما همواره بر پیشگیری و حفظ فضای دندانهای دایمی نسبت به انجام درمان های ارتودنسی می باشد.

    بهترین فضا نگهدار خود دندان شیری می باشد. هنگامی که این فضا نگهدار خداداد و طبیعی از دست می رود می بایست به منظور پیشگیری از بسته شدن فضای خالی از دستگاهی به عنوان فضا نگهدار استفاده نمود.

    به عنوان مثال، همانگونه که در این رادیوگراف دیده می شود از دست رفتن زودهنگام دندان مولر دوم شیری سبب خم شدن رو به جلو مولر اول دایمی و از دست رفتن فضا شده است. این امر به آسانی با بکارگیری به هنگام فضانگهدار قابل پیشگیری بوده است.