بهداشت دهان و دندان

آبسه دندان:

اگرپالپ دندان (مغز دندان) پس از عفونت (آلوده به باکتری شدن) نتواند از خود دفاع کند احتمال تشکیل آبسه دندانی در نوک ریشه بسیار زیاد میشود. چنین عفونتی از نوک ریشه دندان خود را به لثه رسانده و باعث تورم و ایجاد درد شدید آن میشود. معمولا درمان در این حالت کمی پیچیده تر بوده و در مواردی ممکن است لازم باشد دندان را کشید. در موارد پیشرفته تر از عفونت، آبسه دندان ممکن است به نواحی حساسی از سر و گردن نیز برسد که برای آن نیاز به جراحی های پیچیده در اتاق عمل باشد.


متأسفانه درمان دندانهای دچار آبسه بسیار مشکل و گاه غیرممکن است. در صورت بروز آبسه و عفونت دندانها، استفاده سرخود از آنتی‌بیوتیک به هیچ وجه توصیه نمی‌شود، چرا که گاهی مصرف نابجای آنتی‌بیوتیکها باعث پنهان شدن علائم یا مقاوم شدن میکروبها می‌گردد. پس در صورت بروز آبسه‌های دندانی در اولین فرصت باید به دندانپزشک مراجعه نمود تا اقدامات درمانی لازم به عمل آید. از طرفی باقی گذاشتن دندانهای عفونی در دهان بسیار خطرناک است، چون علاوه بر تاثیر عفونت بر سلامت عمومی بدن ، در برخی موارد عفونت دندانهای شیری بر روی جوانه دندانهای دائمی زیرین تاثیر گذاشته، باعث نقص ساختاری این دندانها می‌شود.


نقش اصلی در درمان آبسه های دندانی، اول حذف عامل عفونت است که این عمل به صورت باز کردن راهی مثل بریدن بافت های روی آبسه، عصب کشی دندان یا حتی خارج کردن دندان برای خروج چرک انجام می شود و دومین راه تجویز آنتی بیوتیک های لازم برای کامل شدن درمان و حذف مواد عفونی است که البته هر دو مورد باید در مطب و با نظر دندان پزشک انجام شود.


اگر آبسه ها در نواحی سطحی و در مجاورت استخوان فک باشد، مشکل چندانی پیش نمی آید و به آسانی می توان آن ها را کنترل و درمان کرد اما اگر این عفونت به فضاهای عمقی مانند فضاهای اطراف حلق، مجاری تنفسی و حتی اطراف مغز راه پیدا کند میتواند بسیار خطرناک باشد و موجب انسداد راه های تنفسی، درگیری مغز و مننژیت (التهاب پرده مغز) و انتشار در خون شود.

برگشت به بالا

آفت دهان

آفت دهان زخم‌های سطحی و کوچکی هستند که در دهان به وجود آمده و به هنگام غذا خوردن و حرف زدن باعث ناراحتی و آزار بیمار می‌شوند.

    انواع آفت:
  • 1. آفت ساده
  • 2. آفت پیچیده (کمپلکس)

آفت ساده این آفت غالبا سالی سه یا چهار بار در دهان به وجود آمده و هر بار تا یک هفته الی چهارده روز باقی می‌ماند. معمولا در افراد سنین 10 تا 20 سال دیده می‌شود. آفت پیچیده این آفت کمتر شایع است و معمولا در کسانی بروز می‌کند که قبلا به آن مبتلا شده‌اند.

    علت آفت ساده علت واقعی آفت به درستی مشخص نشده‌ است. بعضی از عواملی که ممکن است در بروز آفت ساده موثر باشد عبارتند از:
  • استرس
  • آسیب بافتی
  • بعضی مواد غذایی مثل سبزیجات
  • میوه‌های مرکب مثل لیمو، پرتقال و آناناس، سیب، انجیر، گوجه فرنگی و توت فرنگی
  • داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی مثل بروفن و دیکلوفناک
  • سطح برنده یک دندان یا یک دندان مصنوعی
    علت آفت پیچیده
  • اختلال در سیستم ایمنی
  • مشکلات تغذیه‌ای مثل کمبود ویتامین B12، روی، اسید فولیک، آهن
  • بیماری دستگاه گوارش مثل بیماری سلیاک و بیماری کرون
  • شیمی درمانی
    علائم آفت دهان
  • یک یا چند زخم دردناک در داخل دهان
  • یک یا چند زخم دردناک بر روی زبان
  • یک یا چند زخم دردناک بر روی کام نرم (قسمت عقبی سقف دهان)
  • یک یا چند زخم دردناک در داخل گونه‌ها
  • احساس سوزش یا گزگز کمی قبل از ایجاد زخم
  • زخم به شکل گرد بوده و به رنگ سفید یا خاکستری می‌باشد که لبه‌ی آن قرمز است
    در موارد شدید علائم زیر نیز دیده می‌شود:
  • تب
  • بی حالی
  • تورم غدد لنفاو

درمان معمولا در عرض چند روز درد آفت دهان فروکش می‌کند و زخم‌ها بدون اینکه نیازی به درمان داشته باشند حداکثر تا دو هفته بعد التیام می یابد. اگر زخم بزرگ و دردناک باشد و زمان طولانی‌تری در دهان باقی بماند به دندانپزشک مراجعه کرده تا برایتان دهانشویه ضد عفونی کننده، یک پماد کورتون دار و یک محلول برای کاهش درد و التهاب تجویز نماید. در نهایت هنوز هیچ درمان خاصی برای آفت دهان پیدا نشده و به طور مکرر عود می‌کند.

برگشت به بالا

پوسیدگی دندان

کی از شایع‌ترین بیماری‌های عفونی که انسان را مبتلا می‌کند پوسیدگی دندانی است. باکتریهای زیادی در محیط دهان وجود دارند که تعدادی از آنها باعث ایجاد پوسیدگی می شوند وقتی که این باکتریها به مواد حاوی کربوهیدرات دسترسی پیدا می کنند از آن تغذیه می کنند و تولید اسید میکنند. این اسید مواد سخت دندان (مینا و عاج) را حل و در نهایت به عصب دندان راه پیدا می کند و منجر به پوسیدگی میشود. در نهایت تئوری اسیدوژنتیک یا تئوری شیمیایی – میکروبی علت پوسیدگی دندانی را در نتیجه عملکرد میکرو ارگانیسم‌ها بر روی کربوهیدرات‌ها (قندها) می‌داند. طبق این نظریه پوسیدگی در غیاب میکرو ارگانیسم‌ها رخ نمی‌دهد حتی با رژیم غذایی پر کربوهیدرات. بیش از 300 نوع میکرو ارگانیسم در دهان به طور طبیعی وجود دارد که اکثر آن‌ها ایجاد بیماری نمی‌کنند. میکرو ارگانیسم اصلی که ایجاد پوسیدگی دندان می‌کند استرپتوکوک موتان می‌باشدکه بیماری‌زاترین ارگانیسم ایجاد کننده پوسیدگی است. استریتوکوک موتان در بدو تولد در دهان نوزاد وجود ندارد و بعد از رویش دندان‌های شیری در دهان نوزاد مشاهده ‌می‌شود. تحقیقات انجام شده نشان می‌دهد که این استرپتوکوک از دهان مادر به نوزاد منتقل می‌شود.


میکرو ارگانیسم در توده نیتروژنه آلی موجود در پلاک دندانی (ماده سفید و بسیار نرمی که به دنبال عمل جویدن غذا روی دندان‌ها و لثه رسوب می‌کند) به طور محکم به مینای دندان می‌چسبد. شیارها و حفرات ریز موجود در سطوح مختلف دندا‌ن‌ها که سریع‌تر و راحت‌تر از دیگر قسمت‌های دندان دچار پوسیدگی می‌گردد بعد از مصرف مواد قندی، مولکول قند به پلاک دندانی نفوذ می‌کنند. میکرو ارگانیسم‌های ساکن در پلاک دندانی از این قندها استفاده کرده که محصولات متابولیکی طبیعی آ‌ن‌ها اسیدهایی است که در شروع فرآیند پوسیدگی نقش اساسی دارند. خارجی‌ترین سطح مینای دندان نسبت به دمنیرالیزاسیون ( از دست دادن مواد معدنی بافت مینا) توسط اسید بسیار مقاومتر از لایه‌های زیرین است. بیشترین میزان دمنیرالیزاسیون در 10 الی 15 میکرومتری زیر سطح مینا رخ می‌دهد. در صورت وجود پلاک دندانی میکروارگانیسم‌ها بسیار آسان به قند دسترسی داشته و اسید تولید می‌کنند. که منجر به شکل‌گیری ضایعه مینایی (دمنیرالیزاسیون) زیر سطحی اولیه می‌شود که از نظر کلینیکی لکه سفید یا White spot خوانده می‌شود. اگر وضعیت بهداشت دهان و تغذیه بیمار متعادل نشود. این فرآیند توسعه یافته و منجر به ایجاد حفره زیر سطحی و در نهایت فرو ریختن و شکستن لایه سطحی مینا می‌گردد. در این حالت پوسیدگی ایجاد شده و ادامه روند و عدم ترمیم به موقع دندان منجر به باز شدن اتاقک پالپ دندان می‌شود و پوسیدگی دندان به عصب می‌رسد. اگر شرایط دهان تغییر کند کلسیم و فسفری که به وسیله اسید از لایه زیر سطحی مینا برداشته شده مجددا جایگزین می‌شود و این در صورتی است که لایه سطحی مینا سالم باقی مانده باشد. بزاق که علاوه بر کلسیم و فسفات حاوی مواد متعادل کننده اسید مثل بیکربنات و فسفات می‌باشد و اسیدهای حاصل از متابولیسم میکروب‌ها را خنثی می‌کند و این در حضور فلوراید انجام می‌گیرد و در نتیجه کلسیم و فسفر از دست رفته جایگزین می‌گردد که این فرآیند دمنیرالیزاسیون نامیده می‌شود. زمان فرآیند دمنیرالیزاسیون و جایگزینی مواد معدنی از دست رفته بستگی به سن پلاک، ماهیت قند مصرف شده و حضور یا فقدان فلوراید دارد. به طور مثال در حضور پلاک دندانی که 12 ساعت یا کمتر عمر دارد و دمنیرالیزاسیونی که ناشی از یک بار تماس با ساکاروز (شکر) باشد حدود 10 دقیقه توسط بزاق دمنیرالیزه می‌شود. ولی اگر عمر پلاک 48 ساعت یا بیشتر باشد حداقل زمان لازم جهت دمنیرالیزاسیون مینای آسیب دیده 4 ساعت می‌باشد. حضور فلوراید اثر بسیار مهمی روی فرآیند دمنیرالیزاسیون دارد و همچنین با تشکیل فلوروکسی آپاتیت مقاومت مینا را افزایش داده و آن را نسبت به حمله بعدی اسید مقاومتر می‌کند.


یکی از مهمترین دلایل تغییر رنگ دندان پوسیدگی است که در اثر فعالیت باکتریها بر روی مواد قندی مصرف شده ،اسید تولید می شود که باعث تخریب بافت دندان شده و به بافت سخت دندان(مینا و عاج ) آسیب می رساند و به بافتی ضعیف تبدیل میکند که نهایتاٌ منجر به شکسته شدن دندان می شود و در آن حفره ایجاد می شود . همیشه تغییر رنگ نشانه پوسیدگی دندان نیست بلکه گاهی این تغییر رنگ بخاطر عدم رعایت بهداشت دهان و دندان پس از مصرف مواد غذایی ، نوشیدنی ها و مصرف دخانیات و گاهی افزایش سن است.

برگشت به بالا

بوی بد دهان

بوی بد دهان بوی دمی که توسط بو کردن شخص دیگر درک می شود می تواند خوشایند و گاهی آزاردهنده باشد و موجب آشفتن فرد مقابل شود. تنفس بد بو معمولا مترادف بوی بد دهان است.تنفس بد بو تنها در نتیجه بوی بد دهان نمی باشد معنی دقیق و صریح آن در رابطه با عوامل کلینیکی دیگر مشخص می شود.بوی بد دهان را نباید با بوی بدی که به طور لحظه ای و در نتیجه خوردن بعضی غذاها و یا بوی تنباکو یا سیر از دهان خارج می شود اشتباه گرفت اگرچه این عوامل می توانند باعث مشکلات اجتماعی برای فرد شوند اما مشکل و یا اختلال درسلامتی فرد محسوب نمی شود به طور مشابه میتوان به بوی بد دهان در دهان در صبح زود اشاره کرد که بیشتر مردم وقتی از خواب بر می خیزند آن را تجربه کرده اند،این بو به خاطرکم شدن جریان بزاق دهان و افزایش بوی گندیدگی (در اثر باکتری ها)به وجود می آید که خیلی سریع با تمیز کردن دهان وخوردن صبحانه از بین می رود.


بوی بد دائمی دهان موجب استفاده زیاد از قرص های خوشبو کننده دهان،نعنا،دهانشویه و اسپری های گوناگون شده است.



علل بوی بد دهان: در بین علت های ایجاد بوی بد دهان معمولا علت پاتو فیزیولوژیکبر دیگر علت ها غلبه دارد. در بافتهای لیز شده،باکتری ها بر اسیدهای آمینه اثر کرده و آنها را فاسد می کنند و به صورت ترشیجات پنیری باعث کریپت حلق می شوند. همچنین اسیدهای چرب ناپایدارکه به وجود می آیند همگی بوی نامطبوعی دارند البته علل هورمونال،گوارشی وکلیوی یا بیماریهای متابولیک علت های دیگری هستند که مولکولهای بوی بد دهان در آنها با مکانیسمهای متفاوتی تولید می شوند.


برخی از مواردی که باعث بوی بد دهان میشود:



علل دندانی: پوسیدگی ها باعث به وجود آمدن حفرات درسطح دندان می شود،عواملی از قبیل جراحی های ناشی از خارج کردن دندان،گیر غذایی داخل دندانی،دندان های مصنوعی که در طول شب باقی مانده و یا به طور منظم تمییز نشود و نامرتب بودن دندان ها باعث ایجاد بوی بد دهان می شود.در نا مرتب بودن دندان ها به دلیل ایجاد گیر غذایی و باقی ماندن آن در بین دندان ها باعث ایجاد بوی دهان می شود. التهاب لثه ها نشانه تجمع پلاک باکتریایی دراین قسمت می باشد که در بیش از 9% از جمعیت دیده میشود،پلاک شامل ترکیبی از تجمعات باکتریایی است که به ترکیبات پروتئینی و قندی اتصال می یابند،پلاک ماده ای نرم و چسبناک و زرد مایل به سفید است که روی سطح سخت حفره دهان مانند دندان،ایمپنت و پروتز ...تجمع می یابد. باکتری های غیر هوازی وگرم منفی که سطح زبان را پوشانده و در بزاق وپلاک یافت می شوند ارگانیسم های اصلی در ایجاد بوی بد دهان می باشند از دیگر عوامل که باعث ایجاد بوی بد دهان می شود اختلالات گوارشی می باشد،همچنین عفونت ناشی از هلیکو باکتر پیلوری بیشتراوقات با بوی بد تنفس همراه است. عدم رعایت بهداشت دهان و دندان(مسواک،نخ دندان و دهان شویه)باعث ایجاد بوی ناخوشایند می شود.



تغذیه


در دهان مناطقی وجود دارد که ذرات غذایی در آن قرار می گیرند و تحت واکنش میکروبها قرار می گیرد و بوی بد را ایجاد می کند از جمله این مناطق،سطح دندان ها،مناطق بین دندانی و شیارهای بین لثه وسطح زبان را می توان نام برد،غذاهای حاوی پروتئین زیاد نیز باعث ایجاد بو می شوند . مواد غذایی خشک و سخت مثل چیبپس، شکلات و...در ناهمواری های دهان و دندان گیر می کند و در صورتی که با مسواک و وسایل بهداشتی تمییز نشود باعث افزایش تکثیر میکروب ها و بوی بد دهان و فعالیت پوسیدگی زایی میشود. سایر بیماریها 10% از موارد بوی بد دهان مربوط به خارج دهانی می شود از جمله این موارد میتوان به بیماریهایی از قبیل سرطان،مشکلات گوارشی،اختلالات کبدی و کلیوی،دیابت اشاره کرد.همچنین برخی از داروها مثل آنتی بیوتیک ها می توانند بوی بد را ایجاد میکنند. زبان سطح زبان دارای پرزهای چشایی است که بین این پرزها شیار و فضایی وجود دارد که محل مناسب برای تجمع مواد غذایی و تکثیر و رشد باکتریها میباشد باشد که مشکل بوی بد دهان با تمییز کردن سطح زبان در این بیماران برطرف میشود.



سیگار


سیگار باعث ایجاد خشکی دهان و همچنین مستعد کردن محیط برای ایجاد بیماریهای لثه و بوی دهان می شود.


بزاق دهان شامل ترکیبات با ارزشی است که دهان را تمییز نگه می دارد و باعث خنثی شدن باکتری ها ی پوسیدگی زا و به پیشگیری از پوسیدگی کمک می کند بنابراین یکی از دلایل بوی بد دهان می تواند کاهش بزاق دهان باشد. کم آبی بدن به هر دلیل، و یا مصرف طولانی مدت برخی داروها می تواند از دلایل کاهش بزاق دهان باشد.

برگشت به بالا

اثر دخانیات بر روی دندان

مقدمه: تنباکو خطرناک ترین و مهمترین عامل ایجاد سرطان دهان است با وجودی که اکثر مردم از خطرات سیگار بر روی بدن خود آگاهند اما باز هم به آن گرایش دارند. اعتیاد به مواد مخدر و دخانیات، علاوه بر داشتن مشکلات عدیده اجتماعی و اقتصادی و.... از لحاظ بهداشت دهان و دندان قابل بررسی است.


متاسفانه اثرات دخانیات بر دندان و بافت دهان به قدری زیاد است که می توان افراد معتاد را از روی وضعیت بافت دهان شناسایی کرد. مواد مخدر و گازهای حاصل از سوختن آنها زمینه تسریع روند تخریب و پوسیدگی دندانها را فراهم می کند. سیگار و مواد مخدر شرایط را برای چسبندگی بیشتر خرده های مواد غذایی و میکروبهای مولد پوسیدگی به سطح دندانها و بافتهای نگهدارنده دندان ایجاد می کند. افراد معتاد معمولا به اصول بهداشت دهان و دندان خود توجهی نمی کنند در حالی که پاک کردن و حذف مواد چسبنده بوسیله مسواک و خمیر دندان در این افراد مشکل تراست.



عوارض دخانیات :


دخانیات و زرد شدن دندانها


دخانیات و آسیب به لثه


دود ناشی از سیگار و قلیان و پیپ به غشای ظریف دهان و لثه آسیب می رساند و منجر به تورم و التهاب لثه و خرابی و زرد شدن و پوسیدگی دندانها، لقی دندان، بوی بد و خشکی دهان و در شرایط حاد منجر به سرطان دهان می شود. استعمال سیگار به جوانه های چشایی آسیب می رساند و شخص مزه غذاها و میوه ها و نوشابه ها را بخوبی متوجه نمی شود. تشکیل رنگدانه در اثر نیکوتین موجود در سیگار بر روی دندان ها که نهایتاً منجر به زرد شدن دندانها می شود. استعمال دخانیات موجب بروز عامل بیماریهای لثه از قبیل جرم و پلاک میکروبی می شود. مصرف سیگار باعث کاهش اکسیژن در جریان خون افراد سیگاری شده و در نهایت عفونتهای لثه دیرتر از افراد غیر سیگاری بهبود مییابد. قرار دادن ایمپلنت در دهان افراد سیگاری از درصد موفقیت کمتری نسبت به افراد غیر سیگاری برخوردار است.

برگشت به بالا

بیماری های لثه

    علل به وجود آورنده بیماری لثه:
  • پلاک دندانی
  • جرم دندان
  • خرده‌های غذایی که بین دندان‌ها گیر کرده‌اند
  • پر کردگی‌های با سطوح خشن
  • استفاده غلط از مسواک
  • دندان مصنوعی خوب تنظیم نشده که یا شل بوده و یا به لثه اطراف فشار می‌آورد
  • سیگار کشیدن و مصرف تنباکو
  • استرس
  • مصرف دارو (مصرف داروهای ضد افسردگی و ضد بارداری و قلبی)
  • دیابت
  • ارث (زمینه ژنتیکی)
  • تغذیه بد
  • ساییدن یا فشار دادن دندان‌ها به یکدیگر (Clenching)
  • نوسانات هورمونی مانند تغیرات هورمون در زمان بارداری
  • بیماری‌هایی که سیستم ایمنی بدن را تضعیف می‌کنند مانند سرطان خون و ایدز
    علائم
  • خونریزی از لثه به هنگام مسواک زدن
  • خونریزی در هنگام هر گونه تحریک لثه
  • لثه قرمز، ملتهب و متورم و دردناک
  • فاصله گرفتن دندان‌ها از هم
  • بوی بد دهان
  • وجود چرک بین لثه و دندان
  • فاصله گرفتن لثه از دندان
  • لق شدن دندان
  • تغییر در وضعیت قرار گیری دندان‌ها به هنگام جویدن
  • تغییر در وضعیت قرار گیری پروتز پارسیل یا دست دندان مصنوعی
  • طعم و بوی خون هنگام بیدار شدن از خواب
  • تحلیل و عقب نشینی لثه
  • درد و خارش مبهم
  • دراز به نظر رسیدن دندان

پیشگیری و درمان بیماریهای لثه: مهمترین روش اصولی پیشگیری از التهاب لثه مسواک کردن ،استفاده از نخ دندان و دهانشویه است و در هنگام التهاب و خونریزی لثه باید مسواک کردن را با دقت و به تعداد دفعات بیشتری انجام داد زیرا مسواک کردن و رعایت اصول بهداشتی باعث بهبود بیماری لثه می شود و شایان ذکر است که جرمگیری گیری دندان به سلامت لثه کمک می کند.

برگشت به بالا